Con Raúl Vacas

Desta volta xuntámonos o día 30 de abril tres clubs de lectura arredor de Señal, de Raúl Vacas: o club de lectura de poesía do IES Laxeiro, o club de lectura de igualdade do mesmo centro e o club de adultos. Toda unha experiencia estética arredor dun libro de poemas e arredor dunha persoa única. Tan intensa foi que nos esquecemos de realizar fotografías.

Señal está publicado pola editorial Mundanalrüido e conta cunhas magníficas ilustracións de Sara Morante, diálogo perfecto co texto. Dividida en tres partes, cada unha dela aborda os tres grandes temas da Literatura, o amor, a morte e a vida.
Sobre o amor e o sexo, lemos imaxes cargadas de sensacións, de cor, unha introdución fresca ao impulso sexual e audacia no ronsel da paixón. O contraste entre o que foi intenso e xa non o é, o baleiro, a morte do amor que foi... O mundo unifícase en torno a un ser simbólico. Apreciamos tamén a entrega total do ser amado máis alá da vida, "amor máis alá da morte" como en Quevedo. O amor na vellice é permanecer xuntos na hecatombe final, entrañable final feliz dos contos que celebran o encontro amoroso.
Na segunda parte, a voz poética pregúntase como explicar o inexplicable, ás veces ocorre o máis terrible, existe unha procura infructuosa que condena os amantes á morte, aínda que o amor case a vence; pero hai que aprender a afastarse cando hai un erro, cando queda o baleiro despois do amor, non hai lugar para enterrar as bágoas.
Na terceira e última parte, a morte. A soidade, a terra baleira, a incertidume, a obstinación por regresar. Lemos tamén o retorno á absoluta laxitude do gozo uterino, previo á vida humana; mesmo unha exposición de hipóteses e desexos. No baleiro amoroso medran a morte e a devastación, unha loita de contrarios no propio ou alleo sexo.

Raúl Vacas falounos de que é necesaria a visión literaria para falar de morte e de sexo, temas que na vida cotiá ocúltanse nas conversas. Tamén comentou como influíran os seus autores preferidos na escrita deste libro: Alejandra Pizarnik, Dámaso Alonso, Rafael Pérez Estrada, Rafael Alberti, Leopoldo Panero... O libro está feito á súa medida, por ser o seu proxecto máis persoal. Afástase da rima e de estruturas métricas, xa que non hai límites á hora de escribir.
Falou tamén da poesía en xeral. De que non hai que traducir de xeito literal cada verso, xa que o poema o que quere é transmitir sentimentos. Non cómpre entendelo todo, só debemos dialogar coa poesía: "ha hecho mucho daño la solemnidad en poesía"; poesía como invitación a vivir, con intensidades diferentes, a recuperar, a xogar.
E por suposto, comentou tamén a falta de palabras para falar de amor, de sexo, da pouca naturalidade coa que se tratan temas como o da morte.
LER TEN QUE VER CON ELIXIR.

Una entre muchas

Publica Astiberri esta novela gráfica escrita por Una: Una entre muchas, un libro que fala de violencia de xénero, de abusos sexuais, do trauma que supón ser unha vítima e do difícil que é non sentirse, ademais, culpable. Abordamos o feito de que a sociedade non cuestione as agresións machistas e culpabiliza as mulleres que pasan de ser vítimas a ser responsables desas agresións, sendo vilipendiadas e cuestionadas sempre. Arredor da experiencia persoal da protagonista, xira unha vaga de asasinatos de mulleres (o Destripador de Yorkshire), cuxa investigación está mal dirixida por seren prostitutas. De novo, volvemos ter a responsabilidade social que bota terra por riba das mulleres e non cuestiona o porqué. De novo, a misoxinia social e cultural que non rexeita a violencia contra as mulleres como marca de sexualidade masculina.

A nosa protagonista terá que medrar entre a dor e a culpa, e sobre todo a indefensión e a incomprensión, para logo emprender un camiño polo que terá que andar paseniño para ser capaz de liberarse das secuelas dunha violencia que resulta demasiado cotiá e pouco criminalizada.
Os debuxos son, asemade, unha metáfora visual constante. A culpa en forma de gran saco que a moza leva ás costas, as ás fuxidías... os collages, os recortables...  Pareceume un deses libros necesarios para fomentar a reflexión sobre o machismo e a sociedade patriarcal na que vivimos.

Con Manolo Portas

Un día ben especial foi o deste xoves: a nosa reunión non era coma a de decote, senón que nos visitaba o Club de lectura de adultos do IES Xelmírez I, "Palabras compartidas". E xusto foi o día en que menos membros dos nosos puideron asistir! 

Pero as que estabamos quedamos abraiadas do bo facer deste club e da súa amabilidade. Quedamos con ganas de repetir a experiencia, así que tentaremos ser nós quen vaia a Santiago nunha reunión futura.

E saímos na prensa unha vez máis:

E realiza o traballo Loli, a nosa benquerida compañeira e amiga de Santiago e coordinadora do club Palabras compartidas:

  Lourenço, xograr é a última novela de Manuel Portas que vén de gañar o Premio García Barros do ano 2015, e que foi premiada no certame que organiza o Concello da Estrada en colaboración coa Secretaría Xeral de Política Lingüística. Trátase dunha novela história que recrea o período medieval en Galicia a través da peripecia dun xograr. En opinión do xurado, nesta obra de Portas destaca a contribución da novela á divulgación da historia e da literatura medieval galegas por medio dun personaxe pouco coñecido, o xograr Lourenço, que constitúe a porta pola que nos asomamos non so aos conflitos políticos que determinaron o que hoxe somos como país, senón tamén ás vidas enrelazadas das distintas clases sociais da época.

Todos/as estamos de acordo en que é unha novela cunha linguaxe distinta, que ao principio a moitos dos lectores/as alí presentes custounos meternos un pouco na historia, pero sí coincidimos en que  é unha novela con moito valor literario. No seu percorrido móstranos os reinos naquela época de Galicia e Portugal, personaxes como Alfonso X o Sabio ou Maria Péres, a Balteira e as tan esquecidas Cantigas de Amigo e de Amor.

Despois de ler varias das novelas escritas por Manuel Portas con temas moi diferentes ao que hoxe nos ocupa, preguntámonos por qué ese cambio de rexistro e cunha novela histórica que quizais non sexa un gran reclamo para o lector? Portas comenta que cando estudaba realizou un traballo para a Gran Enciclopedia Galega e entrou en contacto con este personaxe, Lourenço, que lle resultou moi curioso e encandeoulle de tal maneira que sempre tivo en mente novelalo, polo que, durante anos,  estudou  o mundo das cantigas, a concepción do amor na Idade Media, a vida de xograres e trabadores. Consideraba que na nosa literatura actual a etapa medieval non estaba ben tratada.

A novela pódese dividir en dous partes: na primeira atopamos a un Lourenço novo que comeza a descubrir o mundo, moitas veces lémbranos ao Lazarillo, divírtenos; e unha segunda parte que se centra máis na parte literaria, nas guerras, nese xograr que quere converterse en trobador. Por qué esa obsesión por converterse en trobador? Lourenço é un home curioso, é un rapaz de quince anos, humilde que traballa como aprendiz do ferreiro Diogo no mercado de Braga e que soña con ser trobador.

Despois de sufrir o asalto duns bandidos polo camiño, coñecerá ao cabaleiro Joam García de Guilhade, que o convence para que lle acompañe como xograr, pero Lourenço a pesar de súa naciencia humilde, lembremos que é fillo dunha cociñeira e un soldado, non se resigna ser un simple xograr porque, aínda que rían del,  considera que a súa poesía non é inferior á doutros trobadores.

Cítola Por que lle custa tanto empeño a Lourenço chegar a ser un trobador? Lembremos que na época Medieval os estamentos sociais marcaban as diferenzas, un trobador era un nobre de orixe ilustre que compoñía a súa obra e interpretábaa, e os xograres eran de orixe humilde que se limitaban a interpretar e a tocar a cítola nos palacios dos principais señores e é iso o que leva a Lorenço a revelarse. Todos se meten con él, dinlle que non sabe trobar. Na segunda parte da novela aparecen varios personaxes que dan voz ás andanzas de Lourenço, todos estes personaxes, incluído Lourenço, son reais?  Personaxes como Alfonso X existiron realmente, a súa ambición era controlar toda Europa. Era listo e cruel, mesmo coa súa propia familia.

María Pérez foi unha das poucas mulleres xograres. Era soldadeira, acompañaba aos soldados e levaba unha vida un tanto licenciosa, muller moi bela, intelixente e libre, tiña grandes posesións.

No que se refire a Lourenço, sabemos del a través das tensións que mantén con outros trobadores. Existe algún documento que se conserva no Arquivo Nacional dá Torre do Tombo, en Lisboa que fala dun Lorenzo Martíns que estaba casado cunha Sancha de Guilhade, e xa que Lourenço foi ou xograr de Joam García de Guilhade a partir de aí cre unha historia de amor. O resto, se non é vero, é ben trovato, comenta Portas.

Se puidésemos definir esta novela cunha frase diriamos que é un libro que rende homenaxe ás Cantigas, non podemos esquecernos delas que, aínda que nos parecen difíciles de ler e algunhas veces entender, capítulo a capítulo, lémbrannos eses amores ausentes, a felicidade de volver ver ao ser amado ou a propia arte do trobador. E como non podía ser doutro xeito, pechamos esta época tan apaixonada e descoñecida, léndonos Portas unha das súas cantigas favoritas como só él podía facer. (páx. 140): Unha cantiga de amor dunha moza que desexa ser escoitada polo seu amado.

La costilla de Adán

Xa que no instituto estamos a celebrar o "trimestre negro" aproveitamos para ler unha novela negra que teña como fío condutor a violencia de xénero. E en lugar de ler unha das máis coñecidas, decantámonos por este La costilla de Adán de Antonio Manzini, publicada por Salamandra na súa colección "Black". É de agradecer que tamén neste xénero se aborde algo tan preocupante na nosa sociedade como a violencia. O autor amosa a súa preocupación, asemade, nos  "Agradecementos" finais, dando datos precisos sobre as estatísticas italianas.

Matriarcas. Un cesto de mazás.

Desta volta, decidimos facer dobre sesión e sesión conxunta dos dous clubs de lectura, con óptimos resultados. Propuxemos a lectura dos dous libros de Montse Fajardo, Matriarcas e Un cesto de mazás, para aproveitar a súa visita e asolagarnos de memoria histórica, que ben nos cómpre. Sobre todo á xente nova, que tivo menos oportunidade para coñecer un pasado manchado de sangue e bágoas que aínda non fomos quen de secar. 

Foi unha sesión espléndida, non só pola autora, tan extremadamente cómplice e dada, senón porque foi tal a súa xenerosidade que veu acompañada de Luís Bará, unha persoa a quen teño especial cariño. Así que a pesar da dureza do tema que nos ilustraba, a maxia do momento fíxose notar. Sobre todo, nun paso do tempo demasiado lixeiro. Nin conta nos demos da hora!

Falamos de Matriarcas,

falamos de Pilar, un perfil que non nos acaía ben no libro. Pero a autora explicounos que así demostraba o abano de perfís que a propia sociedade ofrece. Pilar ten de todo. E ao seu carón, nas páxinas, está Rosario, que nin zapatos para os seus pequenos pés posuía. Falou tamén do tratamento que se ofrece das mulleres en calquera contexto (coidar os nenos, facer os labores da casa...), outro estereotipo que rachar.

Falou tamén Montse da súa teima coa Guerra Civil porque supuxo o xenocidio do bando perdedor.

FAlamos d ' Un cesto de mazás

Da súa carga de realismo. De que non é unha elaboración literaria. Fala da violencia do fascismo, do cinismo e do escarnio continuo que sufrían as vítimas. Da crueldade máis extrema que supón seguir castigando despois da morte.

Tamén falamos dunha presenza que nos chamou a atención: a carga de confianza de todas estas vítimas coa autora para seren quen de lle contar tanto sufrimento, tanta vexación.

 E é que as historias tal como están contadas tocan e remexen. Porque o libro está moi ben enfocado, xa que transcende o literario para facer verdade tanxible do discurso, da narración.

E a frase da noite (da man de Villar): "Calígula era un aprendiz a carón de certa peña".

En fin. Foi tan emocionante que me esquecín das fotos ata que todo rematou e xa marchara case todo o mundo. A lectura como vicio!

No concello, contra a violencia de xénero

O 25 de novembro o noso club de lectura protagonizou unha performance contra a violencia de xénero no concello de Lalín, nun acto organizado por este e no que participaron todos os centros educativos do noso concello, algúns como participantes e outros aportando un gran de area, como quixermos facer nós.

1.- Toda a comunidade educativa do IES Laxeiro declárase en contra da violencia de xénero.

A violencia de xénero é un problema social que afecta a todos os sectores da sociedade, incluída a poboación xuvenil ou adolescente. A violencia non se inicia normalmente con agresións físicas senón co comportamento de dominio ou abuso sen que, en moitas ocasións, a adolescente teña conciencia de estar sufrindo esta violencia.

2.- Por iso:

A.- SE che contesta mal, se che berra... aínda que logo pida perdón

B.- SE che di como tes que te vestir, ou te critica polo teu aspecto

C.- Se non che deixa saír cos amigos e coas amigas, se tenta illarte

Se fala mal deles e delas para impedir que te xuntes con eles

D.- Se sempre te está controlando, se che pregunta a todas horas que fas

Se che revisa o móbil, o bolso, se anda a buscar algo entre as túas cousas

E.- Se te menospreza, insulta ou denigra, se te ameaza ou humilla, a soas ou diante da xente

F.- Se é celoso ou posesivo, obrígate a obedecer e ser submisa, se te illa ou priva da túa liberdade

G.- Se te agarra, empurra ou zarandea, se che pega e logo pida perdón

H.- Se te forza, se te obriga a ter relacións sexuais ou te chantaxea para telas

I.- Se te viola, se abusa de ti

3.- Sempre é violencia de xénero. Saber identificala, coñecela e rexeitala é fundamental dende o principio

4.- Cómpre unha educación en igualdade real que garanta as relacións de iguais, sen condutas machistas, sen a superioridade dun xénero sobre o outro, para rematar con esta grave lacra social.

AGORA AS MOZAS VANSE ERGUENDO.

1.- Cómpre termos unha lexislación específica que asegure unha resposta integral e coordinada das autoridades fronte á violencia de xénero.

2.- Cómpre actuar coa debida dilixencia na investigación das denuncias, a sanción dos responsables, a protección oportuna das vítimas e a reparación dos danos sufridos.

3.- Cómpre asignar recursos suficientes que aseguren que todas as mulleres teñan acceso a unha rede de protección axeitada que garanta a súa seguridade.

4.- Cómpre recoñecer a persecución por motivos de xénero como causa para acceder ou obter o estatuto de refuxiada.

5.- Cómpre eliminar as normas que exclúen as mulleres inmigrantes indocumentadas do dereito ao acceso á rede pública de protección.

6.- Cómpre apoiar a iniciativa das asociacións de mulleres europea de pór en marcha un Observatorio sobre Violencia de Xénero.

7.- Cómpre saber que nunha relación hai discusións, problemas, e non por iso pasa nada.

8.- Cómpre saber que nunha relación non todo é perfecto.

9.- Cómpre saber que nunha relación, cada unha das partes ten as súas amizades.

ENTRE TODOS

Paremos a violencia entre todos e todas

De remate

Onte estivemos no club de lectura con Héctor Cajaraville e o seu De remate, premio Xerais 2015. Así que esta foi a miña última lectura, o que constituíu unha boa elección, xa que houbo momentos lectores ben agradables e divertidos.

Emprega o autor unha prosa fresca, fluída, na que destaca a ausencia de dramatismo a pesar da realidade que vive o protagonista, algo que se desvela xa no prólogo do libro; este afastamento é quizais un dos mellores logros da novela, que reflicte unha vida calquera chea de sombras e de luces con final tráxico, sendo a pesar diso unha novela lúdica cun contrapunto final na última carta. Así pois, o optimismo que regala o libro agradécese sobre todo por esa retranca que domina os artigos, uns artigos que nos fan desexar comprar o xornal onde escribe o protagonista para seguir a lelo. Deses artigos, eu -deformación profesional- destaco os lingüísticos, pero o mellor de todos é, sen dúbida, "Castrofobia no autobús" onde consegue verdadeiras gargalladas; o feito de que este sexa un dos primeiros artigos engade valor ao libro, pois aumenta as ganas de seguir a lectura. Realmente, esa é a parte que máis me gusta pola aproximación irónica á realidade e o seu xogo de palabras constante. Unha retranca que botamos tantas veces de menos na nosa prosa! Con esta, o autor consegue fotografarnos como somos, retratar a nosa singularidade, construír retallos vívidos da nosa idiosincrasia. 

A destacar asemade a autocrítica que contén o texto. Dentro desta crítica ficcional realízase unha crítica ao mundo do xornalismo, profesión do autor, e unha crítica social que se entrevé mesmo nos correos que se escriben. A crítica é un fío condutor da novela, un elemento cohesionador importante.

Un libro diferente que paga a pena ler.

Contando contra a violencia (II)

Un ano máis, estivemos presentes en "Violarte". Se o curso pasado estreábanse Nerea e Cristina, este curso fixémolo extensivo a todos os membros, aínda que ao final só puideron ir seis. E aí estiveron, lendo e contando contos pola Igualdade e contra a Violencia.

Somos unha potente canteira igualitaria!!!

E debemos celebrar asemade que o noso club arrasou no concurso organizado polo Concello de Twits contra a violencia de xénero. Parabéns!

A evolución de Calpurnia Tate

O segundo libro que nos reuniu como Club de Lectura pola Igualdade foi este A evolución de Calpurnia Tate, libro que gustou unanimemente e que chamou a atención por dúas cousas: a educación das nenas como "criadas" e a imposibilidade do acceso á educación científica por seren mulleres.

E un avó que ensina a pensar! Ademais, o amor polos libros.

Imos ao teatro IV

E volvemos ao teatro! Desta volta, para escachar a rir, dende logo. Marián Bañobre e Isabel Risco son dúas actrices complestas que saben bailar, actuar e improvisar. Do mellor que vimos ultimamente! E ao rematar, entre os pinchos ofrecidos, a nosa foto de rigor. Que luxo contar con xente así na escena galega!

Imos ao teatro (III)

 Sempre que podemos facemos algunha actividade diferente á mera lectura compartida. O 23 de outubro fomos ao teatro a ver "Noiteboa", do lalinense Álex Sampayo, con Ernesto Chao, Mela Casal e Guillermo Carbajo, a quen tivemos a sorte de coñecer e fotografarnos con eles. Un luxo!

Un animal chamado néboa

Comezou o mes de outubro. Pois ben, canda el comezamos asemade o club de lectura. O día 1, para sermos exactos.

Xa sabedes que me gusta experimentar. Desta volta propúxenlles ao alumnado do club de lectura pola Igualdade do Laxeiro que lesen tamén Un animal chamado néboa e que se xuntasen ao club de lectura de Adult@s de Silleda. Aceptaron.

Dábame un pouco de medo pola idade das pequenas. Pero ao mesmo tempo aproveitaba a que viñeran algunhas mamás e visen "in situ" como se desenvolve unha sesión dun club de lectura. E "picalas" para que lesen elas tamén.

Un resultado fantástico: demos no cravo.

Porque, está claro, o libro paga a pena. E de que maneira! Todos e todas concordaron en que era unha auténtica pasada e que a pesar da súa dureza cumpría lelo e aprender. Ledicia Costas acompañounos coma sempre, con esa dozura que a caracteriza e a firmeza das súas palabras.

E houbo un broche de ouro. Un auténtico luxo que quero compartir con todos e todas vós: coñecín a Issiris en 3º de ESO, cando levaba en Galicia menos dun ano; estaba exenta da Lingua Galega, pero pedíame libros para estudar e lía todo canto lle daba; tiña máis interese ca ninguén. Logo, apuntouse ao club de lectura que daquela formei no instituto de Silleda. E vina medrar. E madurar.

Agora está en 2º de Bacharelato. Ademais de ser unha moza que ten moi claro o que quere ser e o que quere facer, canta e toca a guitarra. E cando un libro lle chega ao corazón, é capaz de compoñer. Desta volta, o libro de Ledicia consegui tocarlle esa febra que consegue mover o corazón e as cordas de Issiris. Así que, agora, Un animal chamado néboa ten banda sonora. E aínda que a gravación foi caseira e non estabamos preparados para esta sorpresa, sei que vos vai encantar. Como a Ledicia. Que marchou leda de Silleda.

Historia das mulleres galegas

O últimos libro deste curso, xa rematado, foi o pequeno e interesante Historia das mulleres galegas de Pepe Carreiro. Resultou curioso como todos os membros do club chamaron a atención sobre un mesmo punto: o machismo vén de mooooito atrás, non é algo inventado de novo, é tan antigo como a Humanidade. E pregúntase por que. Pero sobre todo pregúntanse ata cando.

Un libriño que é todo un acerto porque espalla con entusiasmo un coñecemento ao que debemos achegarnos. Compaxinando banda deseñada e textos breves, estes de carácter reflexivo mais marcado polos principios da sinxeleza, a ironía e mais a suxestión para abrir novos focos de interese tras a lectura, achega cun tratamento de “parodia histórica” vivencias que protagonizaron mulleres do común e que sostiveron, desde o anonimato ao que as condenou e condena a historia, o mundo tal e como o coñecemos.

Funambulistas

O último libro deste curso foi Funambulistas de Mercedes Leobalde, a quen lle damos as grazas por vir ata aquí, sobre todo logo da penosa e traballosa viaxe que realizou xa que quedou sen coche a metade de camiño. Canto o sentimos! Pero ben pagou a pena falar con ela de todos e cada un dos seus relatos, de como comezou a escribilos, que lle empurrou a facelos... Foi unha noite ben agradable na súa compaña!

Funambulistas é un monllo de relatos ou microrrelatos -vinte e seis- que non deixa indiferente e, o que resulta aínda de máis valor, paga a pena lelos todos. Orixinalidade, sorpresa, estilo, ironía, ligazóns, parodia... de todo hai neste libro. E vaia por diante que o acollín con certa reserva porque eu prefiro ler novela. Porén, abraioume a profundidade, a exactitude das situacións, as ligazóns que establece en ocasións entre uns relatos anteriores e outros posteriores... a metáfora da vida que nos devora e que no libro vai marcando un ritmo pausado e nunca esgotador, ofrecéndonos moito para cavilar. Paseamos por temas tan importantes como a violencia de xénero, a moral católica, a maternidade adolescente... e mentres lemos decatámonos de que a autora é capaz de mesturar estes temas co humor, con distancia, con brevidade.

Clausura XII bienal Laxeiro

No noso afán de vivir novas experiencias e de trasladar á sociedade a cantidade de actividades que un club de lectura pode realizar, colaboramos co encargado do museo "RAmón Mª Aller" na Clausura da XII Bienal "Pintor Laxeiro" con lectura de poemas insertados na conferencia do filósofo Santiago Losada Carregal.

O acto foi mesmo portada do Faro de Vigo e nova no seu interior, tal como consta aquí.